با ایران زیبا چه کرده ایم؟!

همسایگان، آب خزر را صرف کشاورزی می‌کنند آب دریای خزر دچار پسروی شده؛ بخشی از این اتفاق طبیعی و دوره‌ای است اما بخشی دیگر به‌دلیل هدایت رودخانه ولگای روسیه به سوی زمین‌های کشاورزی است شعار سال: ساحل خزر وسیع‌تر می‌شود. این اتفاق ناگواری است. آب دریای خزر پسروی می‌کند و ساحل، بیشتر از قبل خودنمایی. بخشی از دلایل پسروی آب خزر طبیعی است و طی هزاران سال در بزرگ‌ترین دریاچه دنیا همواره روی داده است، گاهی پسروی و گاهی پیشروی با دوره زمانی نسبتا مشخص در خزری با ۱۲۰۰کیلومتر طول و ۳۱۰ کیلومتر عرض. به جز سوءاستفاده‌هایی که برخی سودجویان با بیرون زدن ساحل و خشک شدن آن در توسعه ویلاسازی انجام می‌دهند، اتفاقات دیگری هم می‌افتد. خشکیدگی بخشی از تالاب‌های شمالی یکی از این اتفاقات است. مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر سال گذشته اعلام کرد در ۲۰سال اخیر ۱۷۶۰هکتار از آب‌های ساحلی دریای خزر به‌علت کاهش تراز آب خشک شده است. در این مدت تراز آب دریا سالانه ۲تا ۳۰سانتی متر کاهش یافته و این کاهش تنها درسال ۹۵به میزان ۱۲سانتی متر بوده است. محمدرضا فاطمی، متخصص اکوبیولوژی دریا معتقد است پسروی آب دریای خزر بیشترین صدمه را به بخش شمالی دریا می‌زند و تأثیرات آن بر ایران کمتر است. او بااشاره به تأثیرات منفی این پسروی می‌گوید: بیشترین تأثیر منفی درایران، ‌خشک شدن تالاب‌هاست. خلیج گرگان و تالاب انزلی با کاهش آب مواجه شده‌اند. اثرات کشاورزی روسیه بر خزر به جز تغییرات طبیعی که طی دوره‌ای حدودا ۳۰ساله موجب پیشروی و پسروی آب دریای خزر می‌شود، گرمایش زمین در سال‌های اخیر نیز بر این اتفاق تأثیر گذاشته که به گفته فاطمی هنوز میزان این تأثیرات مشخص نیست. اما از آنجا که ۸۰درصد آب دریای خزر از رودخانه ولگا در کشور روسیه تأمین می‌شود، تغییرات و تحولات این رودخانه را نمی‌توان در میزان آب خزر نادیده گرفت. ولگا سهم بسزایی در خزر ایفا می‌کند. میزان بارش‌های جوی چه باران و چه برف در آورد آب این رودخانه به خزر نقش اساسی دارد. در سال‌های اخیر نیز بهره مندی روسیه از این رودخانه و انجام فعالیت‌های سد‌سازی‌ بر آورد ولگا تأثیر گذاشته است. البته فاطمی به همشهری می‌گوید: سد‌سازی‌ با گذشت چند سال تأثیراتش را نشان می‌دهد و بعداز بررسی آمار و اطلاعات می‌توان در مورد تأثیر آن بر دریای خزر صحبت کرد. اما مدیرکل دفتر سواحل و تالاب‌های ساحلی سازمان حفاظت محیط‌زیست معتقد است: ولگا و اقداماتی که در کشور همسایه رخ می‌دهد، نقش زیادی در کاهش تراز آب دریای خزر ایفا می‌کند. شهرام فداکار با اشاره به مسئله گرمایش جهانی و افزایش دما و وقوع خشکسالی در ایران می‌گوید: گرمایش زمین و در پی آن خشکسالی درایران مساوی است با ایجاد شرایط مساعد کشاورزی در روسیه سرد. آب رودخانه ولگا در روسیه صرف آبیاری زمین‌های کشاورزی می‌شود و همین مسئله موجب کاهش حقابه دریای خزر شده است. کاهش تراز دریای خزر از سال ۱۳۷۷تا ۱۳۹۶حدود ۱۸سانتی متر برآورد شده است. کاهش ۱/۵ متری تراز آب خزر در ۲۰سال از میان ۱۳۰رودی که به دریای خزر می‌ریزند، ولگا مهم‌ترین نقش را ایفا می‌کند. رودهای داخل ایران نیز تنها ۵درصد آب دریای خزر را تأمین می‌کنند اما همین میزان اندک نیز در سال‌های اخیر حدود ۸۰درصدشان به خزر نریخته و در میانه راه با سدها و بندهایی که ایجاد شده به سمت و سوی دیگری می‌روند. فداکار می‌گوید: چند سال است آب شیرین ازایران وارد خزر نمی‌شود. اما بااین حال بیشترین تأثیر از ورودی آب را همان ولگا دارد و صرف آبی که در روسیه برای زمین‌های کشاورزی می‌شود.تاکنون منابع روسی آماری از کاهش میزان آب ولگا به دریای خزر اعلام نکرده‌اند که شاید انتظارزیادی هم باشد اما مدیرکل دفتر سواحل و تالاب‌های ساحلی سازمان محیط‌زیست با اشاره به بررسی‌های انجام شده می‌گوید: ارقام متفاوتی در این خصوص اعلام می‌شود ازجمله ۲۵۶میلیون مترمکعب کاهش روزانه ولگا به خزر. فداکار می‌گوید: هم‌اکنون تراز آب دریای خزر از منفی ۲۴به منفی ۲۶٫۳رسیده و از سال ۱۳۷۷تاکنون ۱٫۵متر کاهش یافته است. او در پاسخ به این سؤال که آیا در کنوانسیون‌های جهانی به موضوع حقابه اشاره شده یا خیر می‌گوید: کنوانسیون تهران که چند سال قبل به موضوع حفاظت از دریای خزر پرداخت، ‌مسائل زیست‌محیطی و آلودگی را مورد توجه قرار داد و اشاره‌ای به مسئله حقابه نکرد؛ جای چنین پروتکلی دراین کنوانسیون خالی است. یک چهارم تالاب میانکاله خشک شد وقتی آب دریا پسروی می‌کند، آب ورودی به تالاب‌ها نیز کاهش پیدا می‌کند. دراین سال‌ها بخشی از تالاب انزلی و میانکاله خشک‌شده و اثرات نامطلوبی بر محیط‌زیست ‌گذاشته است. به گفته فداکار، از ۲۵هزار هکتار بخش دریایی تالاب میانکاله و خلیج گرگان بالغ بر شش هزار هکتار در ناحیه غربی خشک شده هرچند که روند کاهش تراز آب این تالاب کمی کند شده اما موقتی است. او معتقد است: یکی از راه‌های برون رفت ازاین مشکل افزایش گونه‌های گیاهی سازگار در زمین‌های خشک شده تالاب است تا از بروز گردوغبار نیز جلوگیری کند. البته آنگونه که فاطمی استاد اکوبیولوژیک دریا هم می‌گوید بخشی ازاین تالاب‌ها در سال‌های اخیر به‌دلیل ورود رسوبات و جنگل تراشی‌هایی که در بالا دست اتفاق افتاده، عمقشان کاهش پیدا کرده و کاهش آب خزر به خشک شدن تالاب‌ها دامن زده است. تغییررفتار، ‌اجازه استراحت به تالاب و عدم‌صید و… ازجمله راهکارهایی است که کارشناسان برای برون رفت از مشکلات ایجاد شده درتالاب‌ها عنوان می‌کنند.

منبع خبر : سایت خبری شعار سال

نویسنده مطلب: دکتر مهدی فهیمی