چشم انداز

 چشم انداز

اهداف توسعه گیاهان دارویی براساس سند چشم انداز بیست ساله کشور
براساس سند چشم انداز بیست ساله کشور در سال ۱۴۰۴ شمسی، جامعه ایرانی، باید جامعه ای باشد:
” برخوردار از سلامت، رفاه، امنیت غذایی، تأمین اجتماعی، فرصتهای برابر، توزیع مناسب درآمد، نهاد مستحکم خانواده به دور از فقر، فساد، تبعیض و بهره مند از محیط زیست مطلوب “
تحقق بخش قابل توجهی از این چشم انداز، مستلزم تدوین راهبردهای همه جانبه از جمله در مورد گیاهان دارویی و طب ایرانی است در راستای تهیه نقشه جامع تحقیقات کشور و در اجرای رهنمودهای مقام معظم رهبری تدوین سند راهبردی توسعه و فناوری گیاهان دارویی و طب ایرانی تدوین شده است. بر این اساس چشم انداز این حوزه شامل:
۱- ارتقاء سلامت و تأمین بهداشت غذایی کشور با بهره گیری از طب ایرانی
۲- توسعه کاشت، داشت و برداشت و صنعت فرآوری گیاهان دارویی در کشور
۳- ارتقاء بهره وری و اقتصاد گیاهان دارویی و داروهای طبیعی کشور
۴- بهبود کمی و کیفی فراورده های کشاورزی اعم از گیاه، دام، طیور و تامین امنیت غذایی با استفاده از گیاهان دارویی
۵- کسب مقام پیشتازی در منطقه در زمینه ارائه روشهای جایگزین درمانی
اهداف کلان و ماموریتها
۱- ارتقاء سطح سلامت و بهداشت کشور با استفاده از گیاهان و طب ایرانی
۲- افزایش تولید ثروت ملی و نیل به خودکفایی اقتصادی با رشد کلیه محصولات و دستاوردهای عرصه طب ایرانی و گیاهان دارویی
۳- شکوفایی و نوآوری همه جانبه کشور در عرصه سلامت با بهره گیری از سرمایه و منابع مادی و معنوی داخلی
۴- ارتقاء فرهنگ گیاه درمانی و طب ایرانی در کشور
۵- ارتقاء ایمنی، اثر بخشی و کیفیت طب ایرانی
۶- ساماندهی و مدیریت سیستم ها در کشور در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۷- توسعه و ساماندهی پژوهش و آموزش طب ایرانی و گیاهان دارویی
۸- احراز جایگاه شایسته و دست یابی به سهم مناسبی از بازار جهانی گیاهان دارویی
۹- توسعه اشتغال و ایجاد فرصت های شغلی جدید
۱۰- توسعه پایدار توسعه گیاهان دارویی و صنایع فرآوری گیاهان دارویی
۱۱- ارتقاء سطح دانش و پژوهش و فناوری در راستای اهداف سند چشم انداز
۱۲- اشاعه فرهنگ نوآوری و افزایش قدرت رقابت در بخش کشاورزی و صنایع مربوطه
۱۳- حفاظت، احیاء و بهره برداری پایدار از گیاهان دارویی در عرصه های منابع طبیعی کشور
۱۴- اهلی کردن، کشت، اصلاح و تولید انبوه گیاهان دارویی بومی و اندمیک ایران برای تامین نیازهای داخلی و صادرات
۱۵- استفاده از فناوری های نوین برای بهبود کیفیت و فرآوری گیاهان دارویی
۱۶- تقویت و حمایت از کشت ارگانیک گیاهان دارویی
 اهداف کمی
کوتاه مدت (پایان سال ۱۳۸۹)
۱- ساماندهی نظام مدیریت تحقیقات، آموزش و صنایع گیاهان دارویی و طب ایرانی
۲- بستر سازی و ظرفیت سازی در راستای توسعه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۳- بستر سازی به منظور توسعه صادرات فرآورده های گیاهان دارویی
۴- بازنگری و تکمیل پروژه های نیمه تمام گیاهان دارویی و طب ایرانی
۵- دستیابی به قوانین پویا و کارآمد در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۶- دستیابی به استانداردهای جهانی در زمینه جمع آوری، کشت و صنعت گیاهان دارویی
۷- شناخت ظرفیت ها موجود کشور در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۸- استفاده از ظرفیت های موجود برای ایجاد و توسعه شبکه های ملی گیاهان دارویی و طب ایرانی
۹- شناخت ظرفیت های گیاهان دارویی و طب ایرانی در تولید فرآورده های دامی و مواد غذایی سالم
 میان مدت (پایان برنامه پنجم)
۱- ارتقاء و توسعه سطح آموزش، کشت، پرورش و صنایع فراوری گیاهان دارویی
۲- بهبود نگرش جامعه در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۳- بهبود وضعیت تحقیق و پژوهش در حوزه گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی
۴- افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی تا بیش از ۱۰۰ هکتار تا پایان برنامه پنجم (براساس نیاز بازار و پتانسیل دارو زایی سرزمینها تا پایان برنامه در سطح ۶۰۰ هزار هکتار قابل افزایش است)
۵- افزایش گونه های دارویی بالای ۱۰۰۰ هکتار از ۶ گونه فعلی به ۲۰ گونه تا پایان برنامه
۶- تولید اقتصادی گونه های زراعی طی سالهای برنامه
۷- افزایش سم گیاهان دارویی در GDP به میزان ۱۰ برابر در طی سالهای برنامه ( ۱/۰ درصد به ۳ درصد )
۸- ایجاد اشتغال مولد برای بیش از صد هزار نفر
۹- رشد فرآوری و تولید داروهای گیاهی به میزان ۳۰ درصد در طی سالهای برنامه
۱۰- افزایش صادرات گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی با نرخ رشد ۳۰ درصد سالیانه
۱۱- افزایش تعداد موارد پژوهش و تحقیق در زمینه گیاهان دارویی و فراوردهای طبیعی با نرخ رشد ۲۰/۰ سالیانه
سیاست های راهبردی
الف- عمومی
 ۱- تشکیل کمیته های تخصصی ۸ گانه ستاد گیاهان دارویی و طب ایرانی به منظور اجرای اهداف کلان
۲- بررسی و تدوین قوانین مرتبط با گیاهان و طب ایرانی
۳- تدوین شاخصهای رشد و توسعه پایدار گیاهان دارویی در چارچوب اهداف و منافع ملی در تمایل با سیاستهای UNIDO,UNDP,FAO,WHO
۴- سازماندهی شبک تحقیقات گیاهان دارویی و طب ایرانی و ایجاد انسجام و همکاریهای مستمر و مؤثر میان کلیه موسسات و مراکز مرتبط با گیاهان دارویی و طب ایرانی.
۵- تدوین و اعلام لیست گیاهان دارویی و معطر کشور در تعامل با وزارت خانه ها و سازمانهای ذیربط و بازنگری علمی و فنی مستمر سالیانه و ادواری براساس نظر متخصصین
۶- ایجاد بانک اطلاعات گیاهان دارویی کشور به منظور ساماندهی نظام مدیریتی گیاهان دارویی
ب- کشاورزی و منابع طبیعی
۱- تدوین نظام جامع مدیریت کشت و بهره برداری گیاهان دارویی کشور
۲- تقویت شرکتهای دانش بنیان به منظور ظرفیت سازی برای توسعه پایدار گیاهان دارویی
۳- برنامه ریزی جهت افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی
۴- تدوین برنامه جهت حمایت از کشت و اهلی کردن گونه های مهم دارویی و اقتصادی و گسترش کشت انبوه و زراعت گیاهان دارویی به منظور کاهش فشار به عرصه های جنگل و مرتع کشور و در جهت جلوگیری از انقراض گونه های اندمیک و بومی و تخریب اکوسیستم منابع طبیعی
۵- حمایت از شرکت های غیر دولتی، انجمن های علمی و شبکه های تولید و تحقیقاتی جهت افزایش تولید گیاهان دارویی
۶- برنامه ریزی جهت بهبود الگوی کشت گیاهان دارویی توسط معاونت های اجرایی وزارت جهاد کشاورزی و سایر سازمانها و نهادهای ذیربط براساس مزیت های نسبی تولید در رقابت جهانی
۷- برنامه ریزی به منظور استفاده از گیاهان دارویی در تولید مواد آفت گیاهی برای تولید محصولات ارگانیک
 ت- توسعه اقتصادی و صادرات گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی
۱- ارائه برنامه مدون جهت تقویت بخش خصوصی و کاهش تصدی گری دولت
۲- تدوین قوانین و ضوابط جمع آوری، تولید، بسته بندی، فراوری و صادرات گیاهان دارویی
۳- استقرار نظام گواهی ملی در چارچوب مقررات جهانی بازار بین المللی
۴- هدایت تسهیلات بانکهای دولتی و خصوصی در جهت توسعه پایدار فعالیتهای گیاهان دارویی
۵- برنامه ریزی برای ایجاد شبکه های توزیع و عرضه محصولات گیاهان دارویی و طبیعی
۶- تدوین آیین نامه تشکیل جوامع تخصصی صادراتی کشور
۷- برنامه ریزی جهت اعمال مدیریت مشترک در سازماندی و مدیریت شهرک های اقماری گیاهان دارویی
۸- برنامه ریزی جهت ایجاد ارتباط با موسسات و سازمانهای تحقیق و توسعه گیاهان دارویی
۹- رعایت اولویت در خودکفایی صنایع داروسازی کشور از نظر تأمین مواد اولیه از منشاء گیاه و نیز صادرات گیاهان دارویی و فراورده های گیاهی با مزیت نسبی تولید
۱۰- اعمال مدیریت علمی و بکارگیری فن آوری های نوین و کارآمد منطبق بر شرایط اقلیمی کشور جت صادرات گیاهان دارویی
۱۱- برنامه ریزی گسترش ارتباطات بین المللی برای استفاده از تجارب کشورهای دیگر
۱۲- تقویت سرمایه گذاری در امر مطالعه، پژوهش، آموزش و تروج صنایع مختلف گیاهان دارویی در تولید اسانس، عصاره و … در حد استانداردهای جهانی
۱۳- شناسایی و معرفی بازارها و محصولات هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی
۱۴- شناسایی و صادرات خدمات فنی و مهندسی مرتبط با گیاهان دارویی و فراورده های جانبی
۱۵- تقویت شرکتهای دانش بنیان به منظور ظرفیت سازی برای توسعه گیاهان دارویی
۱۶- حمایت از شرکت های تعاونی و انجمن های علمی و شبکه های تولیدی و تحقیقاتی جت افزایش تولید گیاهان دارویی
۱۷- حمایت از ایجاد مرکز تولید گیاهان دارویی مادری (بذر، نشاء و نهال)
۱۸- حمایت از تاسیس مراکز خرید، تهیه و توزیع گیاهان دارویی و بورس گیاهان دارویی
 ث- فرآورده ها و داروهای گیاهی
۱- بستر سازی قانونی برای مشمولیت فراورده های دارویی گیاهی مورد تاییئ وزارت بهداشت و درمان و آموزش و پزشکی در نظام بیمه کشور
۲- اصلاح و تکمیل دارونامه ( فارماکوپه) گیاهی و مواد طبیعی کشور جهت مصارف انسانی و دامپزشکی
۳- اصلاح نظام جامع تولید، کنترل کیفی و مصرف داروها و فرآورده های گیاهی و طبیعی کشور (انسانی و دامی)
۴- تدوین سیاستها و مقررات مربوط به صنایع تامین سموم آلی گیاهی از منشاء گیاه برای امنیت سلامت غذا
۵- حمایت از توسعه فن آوری های نوین در فرآیند تولید و فراوری گیاهان دارویی
 ج- طب ایرانی
۱- تدوین طرح جامع طب ایرانی در کشور
۲- افزایش دانشکده ها، مراکز و موسسات مرتبط با طب ایرانی
۳- حمایت از خبرگان غیر آکادمیک طب ایرانی و ایجاد زمینه مناسب برای بهره مندی از اندوخته ای درمانگران غیر آکادمیک و انتقال به نسل های بعدی
۴- تدوین دارونامه تخصصی طب ایرانی
۵- تدوین برنامه تطبیق طب ایرانی با سیستم بهداشتی درمانی کشور
۶- حمایت از تاسیس مراکز فرآوری مواد دارویی به روش طب ایرانی( نباتی، حیوانی و معدنی)
۷- حمایت از تاسیس مراکز آموزشی و خدماتی غیر دارویی طب ایرانی مانند مرکز طب روحانی، ورزشهای طب ایرانی، اعمال یداوی
۸- حمایت از تاسیس مراکز نوآوری طب ایرانی، موزه های تخصصی، هتل ها و اقامتگاههای تحقیقاتی، مراکز تفریحی درمانی و دهکده های تندرستی در کشور.
۹- حمایت از ایجاد پوشش بیمه ای برای خدمات درمانی و دارویی طب ایرانی
۱۰- حمایت از بکارگیری روشهای طب ایرانی در پرورش و درمان بیماریهای دام، طیور و آبزیان در کشور
 ح- تحقیقات، آموزش، ترویج و فرهنگ سازی
۱- اصلاح و تکمیل نظام جامع تحقیق، آموزش و ترویج گیاهان دارویی و طب ایرانی
۲- تقویت و گسترش پژوهش و آموزش های عالی در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۳- تدوین نظام جامع تحقیق و پژوهش در حوزه گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی
۴- حمایت از برگزاری گردهم آیی ها، جشنواره ها و کارگاه های آموزشی در زمینه گیاهان دارویی و طب ایرانی
۵- حمایت از برگزاری دوره های آموزشی برای کشاورزی و تولید کنندگان گیاهان دارویی
۶- راه اندازی دور های آموزش آشنایی مقدماتی با گیاه درمانی و طب ایرانی برای دانشجویان دوره های گروه پزشکی ( پزشکی – داروسازی – دامپزشکی – پیراپزشکی)
۷- حمایت از برگزاری دوره های کار آموزی برای پزشکان، داروسازان و عطاران به منظور افزایش سطح علمی کشور در زمینه گیاهان دارویی و فرآورد های طبیعی و طب ایرانی
۸- آموزش عمومی آشنایی گیاهان دارویی و طب ایرانی از طریق رسانه ها و مدارس و مراکز فرهنگی

نویسنده مطلب: دکتر مهدی فهیمی