موسیقی درمانی

موسیقی درمانی مادری که نوزادخود را در آغوش گرفته و با نوای دل انگیز لالایی وی را به خوابی خوش فرو می برد به خوبی از نقش و اهمیت موسیقی در آرام بخشی نوزاد خود باخبراست و این نکته را تقریباهمه ی مادران دنیا می دانند. در یک تجربه در کالج ایالتی فلوریدا محققان تعدادزیادی نوزاد یک تا ۸ ماهه را انتخاب نموده به یک پای آنها نواری متصل کردند که باحرکت دادن آن صدا و با حرکت دادن پای مخالف موسیقی پخش می شد. در این بررسی مشخص شدکه اکثر نوزادان به خصوص آنهایی که سن بالاتر از ۴ تا ۵ ماه داشتند موسیقی را ترجیح می دادند.موسیقی حتی برسلامت و وزن گیری نوزادان نیز موثر است. در سال ۱۹۹۱ یک دانشجوی فارغ التحصیل رشته موسیقی درمانی به نام janet caine تعداد ۵۲ نوزادنارس بستری در بخش ICU یکی ازبیمارستانهای آمریکا را به دو گروه ۲۶ تایی تقسیم کرد. دسته ی اول فقط صداهای محیط را می شنیدند در صورتی که برای دسته ی دوم موسیقی پخش می شد.نتیجه بسیار جالب بود، نوزادان دسته ی دوم که موسیقی شنیدند اشتهای بهتر و وزن گیری بیشتری داشته وبه طور متوسط یک هفته زودتر از بیمارستان مرخص می شدند تا نوزادان دسته ی اول که فقط صداهای محیط را می شنیدند. پیگیری های تا ۶ ماه بعد در منزل نیز نشان می داد که گروه دوم در منزل نیز آرام تر بوده و مهارت های یادگیری بهتری داشتند.بررسی های همه ی محققان در سراسر گیتی آثار مثبت موسیقی بر روح و روان و حتی جسم همه ی انسانها ازنوزادی تا کهنسالی را ثابت می کند. حتی حیوانات و گیاهان نیز از این امر مستثنی نیستند.به این علت ابتدادر بیمارستان جان هاپکینز و سپس بیمارستانهای دیگر آمریکا و اروپا پخش موسیقی دربخشهای مختلف به خصوص بخش روانپزشکی باب شده است.تاثیر موسیقی برجسم از جمله تحقیقاتی است که در حال انجام است گر چه کارهای تجربی اندکی در موردتاثیرات فیزیولوژیک موسیقی در بدن انجام گرفته آقای podolsky با جمع آوری تجربیات گوناگون نشان داده است که موسیقی تند متابولیسم و انرژی عضلانی را افزایش داده، ضربان قلب را تند کرده و فشارخون را بالا برده و موجب تسریع جریان خون به طرف مغز می شود. در حالی که موسیقی ملایم عکس تاثیرات فوق را دارد.برخی اصوات غیرموسیقایی نیز موجب تغییرات شیمیایی در مغز، غدد داخلی و عضلات می شود و اگر چه این تغییرات را تاکنون نتوانسته ایم در آزمایشگاه ثابت کنیم ولی تحقیقات حاکی از وجوداین تغییرات است. نواختن موسیقی خشن در نزدیکی یک تخم مرغ موجب سفت شدن محتویات آن می شود. آقای podolsky  اظهار می دارد که محتویات بدن انسان نیز ترکیبات مشابه تخم مرغ دارد و بنابراین از تغییرات ناشی ازموسیقی خشن و به خصوص با صدای بلند مصون نیست.موسیقی درمانی روشی است که با استفاده از انواع خاصی از موسیقی سعی در برطرف کردن یا حداقل تخفیفات وانی های جسمی، روحی، اختلالات اجتماعی و فکری در بیماران مختلف میکند.گر چه اختراع اولین آلت موسیقی که به عقیده ی عده ای فلوت پنج سوراخه با استفاده از استخوان پرندگان (و به عقیده ی برخی طبل با استفاده از پوست حیوانات) بوده و زمان اختراع آنرا ۳۵ هزار سال پیش می دانند ولی فکر استفاده از موسیقی در درمان بیماریها از ۳هزار سال پیش تجاوز نمی کند.اولین نوشته ها دراین باب مربوط است به ارسطو و افلاطون. هر چند برخی محققان به سالهای دورتر اشارهکرده و این تفکر را به اندیشمندان چین و هند نسبت می دهند. در ایران ظاهرا فارابی جزو اولین نفراتی است که تحقیقات جامعی در این باب نموده است.اثرات مفید موسیقی در درمان بیماریهای مختلف روانی، روان تنی و حتی جسمی توسط محققان برجسته یی چون barly (1983) ، cartis(1985)، whilla(1989)و اخیرا dileo(2006) هم بهتئوریک و هم به طور تجربی به اثبات رسیده است.موسیقی آرام وملایم با افزایش آندورفین ها(مخدرهای ضد درد داخلی) و کاهش استرس هورمونها علاوه برایجاد آرامش و کاهش اضطراب و استرس موجب کاهش دردهای خفیف(ناشی از افزایش آندورفینها می گردد(. Podolsky معتقد است که بانواختن نوع خاصی از موسیقی می توان دردهای متوسط حتی شدید و از جمله دردهای زایمانی را آرام کرد.وی ثابت می کند که موسیقی علاوه بر کاهش دردهای زایمانی موجب اتساع دهانه ی رحم و در نتیجه تسهیل درزایمان نیز می گردد.تحقیقات آقای noyak نشان می دهد که موسیقی موجب کاهش افسردگی، بهبود خلق (mood)، کاهش اضطراب وبهبود کیفیت زندگی در بیماران روان پریش می گردد.پیرها به خصوص آنهایی که در سرای سالمندان زندگی می کنند در معرض افسردگی و اضطراب بیشتری هستند. نتایج بررسی های آقای kim نشان می دهد که اجرای موسیقی ملایم موجب کاهش عوارض فوق در این افراد می گردد.دریک بررسی پردامنه ثابت شده است که اگر این افراد بتوانند خودشان موسیقی بنوازند، نتیجه یبسیار بهتر خواهد بود.اثرات مفید موسیقی در کاهش عوارض آلزایمر(مثل فراموشی، افسردگی، ناتوانی های فیزیکی در بررسی های متعدد به اثبات رسیده است). بنابراین اجرای موسیقی ملایم در سرای سالمندان در اکثرمراکز معتبر در حال اجرا است. همینطور در مدارس،مهد کودک ها، زندان ها، مراکز بازپروری و غیره اجرای موسیقی در سطح جهانی در حال گسترش است. همانطور که ذکر شده دامنه ی استفاده از موسیقی در درمان بیماریهای صرفاروانی، (مثل اسکیزوفرنی) پارانویا، اختلالات شخصیتی، اضطراب، استرس، بی خوابی وغیره) به بیماری های روان تنی(مثل میگرن، اگزما و…) و اخیرا به بیماریهای صرفابدنی (مثل فلج های ناشی از سکته های مغزی، ضربه ی مغزی، بیماریهای عروق کرونر،اختلالات حرکتی، اختلالات تعادلی، اختلالات تکلمی) گسترش یافته است. اخیرا آقایdileo از آن در درمان سرطان و ایدز با موفقیت استفاده نموده است. زیرا نشان داده شده است که موسیقی موجب بهبود عملکرد ایمنی بدن می شود. طبق تحقیقاتی که در سال ۱۹۹۳ در دانشگاه ایالتی میشیگان به عمل آمده نشان داده شده است که حتی ۱۵ دقیقه گوش کردن به موسیقی ملایم اینترلوکین ۱٫ (inter leukin-1 ) را افزایش میدهد و این افزایش موجب بهبود ایمنی شده مقاومت در برابر سرطان و ایدز و هر گونه اختلالات ایمنی دیگر را افزایش می دهد. به دلایل فعلا ناشناخته موسیقی موجب تقویت حافظه و افزایش یادگیری به خصوص در کودکان مبتلا به اوتیسم (autism) میگردد.اثرات مفید موسیقی در بیماریهای قلب و عروق در بررسی cochrene در سال ۲۰۰۹ درسال ۲۳ کلینیک مورد بررسی قرار گرفته و تاثیر مثبت موسیقی ملایم را بر کاهش ضربان قلب، کاهش فشار خون و به خصوص کاهش آریتمی های قلبی نشان داده است.محققانی چون jwong و kim معتقدند که اگربرنامه ی درمانی معمولی بیماران با درمان موسیقی همراه شود، نتیجه بسیار موثرترخواهد بود.با اثبات تاثیرموسیقی در درمان بیماریها ابتدا و برای اولین بار دانشگاه میشیگان در سال ۱۹۴۴ وسپس دانشگاه های دیگر آمریکا و بعد اروپا رشته ی جدید موسیقی درمانی را دایر نموده و به آموزش دانشجویان در این رشته پرداخته اند. انجمن های مختلفی نیز در این زمینه دایر گردیده و مشغول فعالیت هستند، مثل انجمن ملی موسیقی درمانی (NAMT) یا انجمن آمریکایی موسیقی درمانی (AAMT) وغیره.پس از آگاهی واطمینان از اینکه موسیقی بر بهبود تقریبا همه ی بیماریها اثر مثبت دارد، قدم بعدی این است که بدانیم چه نوع موسیقی بر چه نوع بیماری بیشتر موثر است.تحقیقات اولیه دراین زمینه نشان می دهد که موسیقی شوبرت در کاهش علائم بیماری مانیاک، بتهوون درکاهش مالیخولیا (melancholia)، واگنر  موتزارت در کاهش میزان نیاز به دارو در بیمار روانی موثرتر است. از وزارت بهداشت، دانشگاه ها و متولیان امر انتظار می رود تا باب جدیدی را که در رشته یپزشکی باز شده و در حال گسترش است مورد توجه قرار دهند و با در نظر گرفتن بودجه ی پژوهشی لام به محققان ایرانی این فرصت را بدهند تا اثر موسیقی ایرانی و دستگاه های مختلف آن و هرگونه صوت گوش نواز دیگر(مثل صوت قرانی و اذان و…) را برانواع بیماریها مورد تحقیق و پژوهش قرار دهند و نتیجه ی این پژوهش را به صورت مقالات متعدد به جامعه ی پزشکی عرضه کنند. چه ممکن است بیمار ایرانی که گوشش به موسیقی غربی آشنا نیست نسبت به این نوع موسیقی واکنش مناسب نشان ندهد بنابراین باید تاثیرموسیقی ایرانی را بر بیماران ایرانی مورد پژوهش و بررسی قرار دهیم.

دکتر سید سعید اعتمادی جراح مغز واعصاب
دکتر مهدی فهیمی دوستدار سلامتی شما  

نویسنده مطلب: دکتر مهدی فهیمی